W Polsce jedną z kluczowych zasad jest zasada praworządności, nazywana też zasadą legalizmu.

Ta fundamentalna zasada stanowi jeden z filarów państwa prawa, choć nie wszyscy zdają sobie sprawę z jej istnienia, a nawet jeśli coś o niej słyszeli, często nie rozumieją, na czym polega. Ostatnie wybory parlamentarne świetnie pokazały, co legalizm oznacza w praktyce.

Praworządność w praktyce

Na stronie radia TOK FM ukazał się artykuł Anny Gmiterek-Zabłockiej pt. „Bo usłyszałem w telewizji. Lawina skarg i telefonów do Okręgowej Komisji Wyborczej”. Oto jego fragment:

Mecenas Krzysztof Sokołowski był obserwatorem wyborczym w Okręgowej Komisji Wyborczej w Lublinie, z ramienia jednej z organizacji pozarządowych. Jak opowiada, był świadkiem bardzo obywatelskiej postawy osób, które zasiadały w komisjach.

– Jeden z członków Okręgowej Komisji Wyborczej obdzwaniał komisje obwodowe, by przypomnieć im, że nie można zadawać pytania, kto i ile kart wyborczych sobie życzy. Wspominał, że PKW wydała w tej sprawie komunikat. I jedna z przewodniczących odpowiedziała mu wprost, że w Kodeksie wyborczym nie ma żadnego przepisu, który zakazywałby informowania wyborcy o tym, że ma wybór, jeśli chodzi o karty do głosowania – mówi Sokołowski.

– Wtedy członek OKW powołał się na art. 161 Kodeksu wyborczego, który wskazuje, że wytyczne Państwowej Komisji Wyborczej są wiążące. Na co pani przewodnicząca odpowiedziała, że wytyczne PKW muszą być przede wszystkim zgodne z prawem – dodaje.

– To jest przykład przeobrażenia naszego społeczeństwa, przykład wzrostu świadomości prawnej i obywatelskiej. Ta rozmowa była dla mnie bardzo budująca – mówi Sokołowski.

I właśnie na tym przykładzie idealnie zobrazowano, jak działa zasada legalizmu.

Praworządność w Konstytucji RP

Na czym ona więc polega? Na tym, że władza publiczna może działać tylko na podstawie obowiązujących praw i przepisów. Oznacza to, że organy państwowe nie mogą działać arbitralnie lub nadużywać swoich uprawnień. Każde działanie rządu musi mieć swoje oparcie w ustawach, a wszelkie decyzje muszą być podejmowane w ramach prawa. Dlatego też legalizm stanowi istotny element ochrony praw i wolności obywateli.

Zasada legalizmu wynika z art. 7 Konstytucji RP:

„Organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa”.

Oznacza to, że obywatelki i obywatele mogą robić wszystko, czego prawo im nie zabrania, natomiast władza może robić tylko to, na co ma konkretne podstawy prawne.

Dowiedz się więcej na kursie

Jeśli chcesz dowiedzieć się więcej o zasadzie legalizmu, hierarchii aktów prawa, sposobach analizowania prawa czy wyroków sądowych, weź udział w naszym bezpłatnym kursie „Na straży”. Wystarczy założyć konto na naszej stronie i dołączyć do kursu.

Działam lokalnie!